مقدمه
با گذشت یک سال، تغییرات منظمی در آب و هوا رخ میدهد. این چرخهٔ تغییرات آب و هوایی به چهار بخش تقسیم میشود که به آنها فصل میگویند. چهار فصل عبارتاند از بهار، تابستان، پائیز و زمستان.
چه چیزی باعث فصلها میشود
نحوهٔ تابش نور خورشید بر بخشهای مختلف زمین در طول یک سال باعث بهوجود آمدن فصلها میشود. همانطور که زمین به دور خورشید میگردد، محور قطب شمال در فضا به همان جهت ثابت اشاره میکند. حدود شش ماه از هر سال قطب شمال به سمت خورشید مایل است. در این مدت نیمکرهٔ شمالی نور مستقیمتری نسبت به نیمکرهٔ جنوبی دریافت میکند. همچنین طول روز در نیمکرهٔ شمالی بیشتر است. در شش ماه دیگر قطب شمال از خورشید دور میشود. در آن زمان نیمکرهٔ جنوبی نور مستقیمتر و ساعات روز بیشتری میگیرد.
وقتی نیمکرهٔ شمالی بیشترین نور خورشید را دریافت میکند، فصلهای گرمتر آن —بهار و تابستان— رخ میدهد. در همان زمان، نیمکرهٔ جنوبی کمترین نور را دریافت میکند، بنابراین فصلهای سردتر آن —پاییز و زمستان— رخ میدهد. فصلها در دو نیمکره همیشه مخالف هم هستند.
زمان شروع فصلها
تابستان از انقلاب تابستانی شروع میشود، که روزی است با بیشترین ساعات روشنایی. این روز در نیمکرهٔ شمالی ۱ تیرماه است. در نیمکرهٔ جنوبی ۱ دیماه است. زمستان از انقلاب زمستانی شروع میشود، که روزی است با کمترین ساعات روشنایی. در نیمکرهٔ شمالی این روز ۱ دیماه (شب یلدا، طولانیترین شب سال) است. در نیمکرهٔ جنوبی ۱ تیرماه است.
پاییز از اعتدال پاییزی شروع میشود. این اعتدال در نیمکرهٔ شمالی در ۱ مهرماه است. در نیمکرهٔ جنوبی در ۱ فروردین است. بهار از اعتدال بهاری شروع میشود. در نیمکرهٔ شمالی این تاریخ ۱ فرودین است. در نیمکرهٔ جنوبی ۱ مهرماه است. در هر دو اعتدال، ساعات روز برابر با ساعات تاریکی در سراسر زمین است.
تأثیر فصلها
تغییرات آب و هوا در هر فصل به نزدیکی یا دوری یک منطقه از خط استوا بستگی دارد. مکانهایی که در خط استوا قرار دارند، در طول سال مقدار ثابتی از نور مستقیم خورشید دریافت میکنند. به همین دلیل بین یک فصل و فصل بعدی تفاوت کمی وجود دارد. ممکن است دورههای بارانی یا خشک وجود داشته باشد، اما دما عموماً در طول سال گرم است.
قطب شمال و قطب جنوب دورترین نقاط از خط استوا هستند. بنابراین دما در تمام طول سال سرد باقی میماند. در زمستان حتی در طول روز تاریک است. در تابستان خورشید تا دیرگاه شب میتابد. با این حال، این «خورشید نیمهشب» به اندازهای قوی نیست که هوای قطبها را گرم کند.
بین قطبها و خط استوا، دما ممکن است از یک فصل به فصل دیگر بهطور چشمگیری تغییر کند. در زمستان، هوا عموماً سرد و اغلب برفی است. برخی از حیوانات زمستانخواب میشوند، یا برای مدت طولانی میخوابند. بسیاری از پرندگان به مکانهای گرمتر مهاجرت میکنند. برخی از گیاهان میمیرند و برخی دیگر رشد را متوقف میکنند.
وقتی بهار میرسد، دما گرمتر میشود. گیاهان و درختان برگها و گلهای جدید تولید میکنند. پرندگان از خانههای زمستانی خود بازمیگردند و حیوانات از خواب زمستانی بیرون میآیند.
در تابستان، دما به بالاترین سطح خود میرسد. ساعات روز بیشتر است و خورشید شدیدتر است. این نور اضافی به رشد گیاهان کمک میکند.
با شروع پاییز، دما دوباره کاهش مییابد. برخی درختان و گیاهان برگهای خود را از دست میدهند. حیواناتی که پوست پرپشتی دارند، پوست ضخیمتری برای گرم ماندن در زمستان آینده رشد میکنند. بسیاری از پرندگان به مکانهای گرمتر سفر میکنند.
فصلهای دیگر
در برخی مکانها هر سال فصلهای بارانی و خشک منظمی وجود دارد. در هند فصل بارانی ناشی از بادهای موسمی است. این بادها هر سال در یک جهت میوزند و از حدود ژوئن تا سپتامبر بارانهای سنگین میآورند.
دیدگاهتان را بنویسید